"ลูกจาก" เป็นผลผลิตจากต้นจาก ซึ่งเป็นพืชท้องถิ่นที่พบมากในบริเวณป่าชายเลน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่ "ในบาง" (คลองร้อยสาย) จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรมที่ขึ้นชื่อเรื่องป่าจากที่อุดมสมบูรณ์
ข้อมูลที่น่าสนใจของลูกจากในบางชนะ สุราษฎร์ธานี:
วิถีชีวิตและอาหาร: ลูกจากเป็นวัตถุดิบพื้นบ้านที่คนในบางนิยมนำมารับประทาน ทั้งแบบสด หรือนำไปทำของหวาน เช่น ลูกจากลอยแก้ว
ประโยชน์หลากหลาย: ช่อดอกอ่อน (งวงจาก) สามารถปาดเอาน้ำหวานมาเคี่ยวเป็นน้ำตาลจาก (น้ำผึ้งจาก) หรือหมักเป็นน้ำส้มสายชูพื้นบ้านที่มีกลิ่นหอม
การอนุรักษ์: มีการนำ "แกงคั่วลูกจาก" มาเป็นเมนูโปรโมทเพื่อสร้างมูลค่าและอนุรักษ์ป่าจากในพื้นที่
การใช้งานอื่นๆ: นอกจากอาหารแล้ว ยังมีการนำผลจากไปใช้ประโยชน์ในด้านอื่นๆ เช่น การนำมาทำสีธรรมชาติบนผืนผ้า ร่วมกับเปลือกเคี่ยม ซึ่งเป็นพืชท้องถิ่นอีกชนิดหนึ่ง

ลูกจากและผลิตภัณฑ์จากต้นจากในตำบลบางชนะ อ.เมือง จ.สุราษฎร์ธานี เป็นวัตถุดิบธรรมชาติจากระบบนิเวศป่าชายเลน ที่ชุมชนนำมาสร้างมูลค่า เช่น ลูกจากลอยแก้ว ผลิตภัณฑ์ผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติ และใบจากทำหลังคาหรือห่อขนม ตามวิถีชีวิตริมคลองร้อยสาย นอกจากนี้ยังมีการต่อยอดเป็นสีย้อมไหมธรรมชาติที่มีเอกลักษณ์
จุดเด่นของลูกจากและต้นจาก ต.บางชนะ:
วัตถุดิบธรรมชาติ: เป็นพืชท้องถิ่นที่ขึ้นหนาแน่นตามสองฝั่งแม่น้ำตาปีและคลองร้อยสาย
ผลิตภัณฑ์แปรรูป: เด่นเรื่อง "ลูกจากลอยแก้ว" และผลิตภัณฑ์ "ผ้ามัดย้อมจากลูกจาก"
ประโยชน์ครบวงจร: ใบจากใช้มุงหลังคา ทำห่อขนม ส่วนลูกจากนำมารับประทานและใช้สกัดสีทำผ้ามัดย้อม
การท่องเที่ยว: เป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตในการนั่งเรือชมคลองร้อยสาย
ตำบลบางชนะ เป็นพื้นที่เกษตรกรรมและประมงพื้นบ้านที่ยังคงเอกลักษณ์ท้องถิ่นไว้อย่างดี โดยอยู่ในเขตที่เรียกว่า "ในบาง" 6 ตำบล

รับเสด็จสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เสด็จไปทอดพระเนตรนิทรรศการผ้าไทยและงานหัตถกรรมชุมชนภาคใต้ ซึ่งจัดโดยกรมการพัฒนาชุมชน พร้อมพระราชทานผ้าลายพระราชทาน “ผ้าลายบุปผาบรมราชินีนาถ” ประเภทผ้าบาติก ประจำปี 2569 แก่คณะรัฐมนตรี คณะทูต และผู้แทนกลุ่มศิลปาชีพ เพื่อนำไปต่อยอดสร้างสรรค์ผลงาน

1. ตัดลูกจาก จากริมคลอง ในชุมชน มีลูกจากอยู่ทั่วไป
2.นำลูกจากออกจากโหม่ง อาจใช้วิธีงัด แงะ เคาะ ทุบ คัดแยกลูกจากอ่อนและลูกจากแก่ เมื่อนำลูกจากมาผ่าออกจะมีแต่น้ำไม่มีเนื้อ ลักษณะของลูกจากอ่อนเมื่อนำมาสกัดจะได้สีน้ำตาลอ่อน ลูกจากที่แก่แล้วจะมีสีเข้มและเมื่อผ่าออกจะมีเนื้อข้างใน สามารถนำเนื้อลูกจากมารับประทานได้ ลูกจากที่ไม่มีเนื้อนำมาสกัดสีจะได้สีน้ำตาลเข้ม จะได้น้ำจากสีลูกจากไม่มาก ลูกจากที่แก่และไม่มีเนื้อข้างใน สามารถนำมาสกัดน้ำ จะได้น้ำสีลูกจากมากและจะได้สีน้ำตาลเข้ม
3. นำลูกจากที่ผ่าเอาเนื้อออกไปแล้วนำมาทุบด้วยค้อน เพื่อให้เปลือกช้ำ ลักษณะลูกจากที่ทุบด้วยค้อน
4. นำลูกจากที่ไม่มีเนื้อ (จากอ่อน) มาต าให้ช้ำเนื่องจากผิวของลูกจากไม่เหนียวมาก ลูกจากที่ไม่มี
เนื้อเมื่อนำมาตำจะมีลักษณะละเอียดกว่า ลูกจากที่มีเนื้อ
5. เมื่อทุบหรือตำลูกจากแล้ว นำมาเทใส่หม้อ
6. ยกขึ้นตั้งไฟใช้ไฟแรง
7. น้ำเดือดสักพัก คนลูกจาก ตั้งไฟต่อไปอีก15 นาที
8. เมื่อครบเวลาตามที่กำหนด ปิดไฟ แล้วตักลูกจากขึ้น จะเหลือแต่น้ำจาก
9. ตักน้ำจากใส่ผ้ากรองเอากากลูกจากออก
10. จากนั้นยกน้ำจากตั้งไฟ ใช้ไฟปานกลาง
11. การเตรียมผ้าสำหรับย้อม

สุราษฎร์ธานี -พช.สุราษฎร์ฯ และโรงเรียนพระปริยัติธรรมฯ ขับเคลื่อนการย้อมสีธรรมชาติบนผืนผ้า ด้วย “ลูกจาก” “เปลือกเคี่ยม” และพืชในท้องถิ่น

นายกรองศักดิ์ โอยสวัสดิ์ พัฒนาการจังหวัดสุราษฎร์ธานี มอบหมายให้ นางสาวนัยนา มากแก้วกุล นักวิชาการพัฒนาชุมชนชำนาญการ และเจ้าหน้าที่สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดสุราษฎร์ธานี ลงพื้นที่โรงเรียนพระปริยัติธรรมสามัญศึกษาปัญญาทีปวิทยานุสรณ์ วัดบางขยาราม ตำบลบางชนะ อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี เพื่อศึกษาและเรียนรู้ภูมิปัญญาการย้อมสีผ้าจาก “ลูกจาก”
โดยมี คุณครูอรพรรณ รักษ์เดช รองผู้อำนวยการโรงเรียนฯ และครูโรงเรียนพระปริยัติธรรมสามัญศึกษาปัญญาทีปวิทยานุสรณ์ แลกเปลี่ยนองค์ความรู้เรื่องการย้อมสีผ้าที่ได้สอนให้กับสามเณรในโรงเรียนฯ กับเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชนด้วย
นางสาว อรพรรณ รักษ์เดชได้กล่าวว่า โครงการผ้าทอไหม ย้อมสีต้นจากธรรมชาติ เป็นโครงการต่อยอดมาจาก โครงการผ้ามัดย้อมสีต้นจากธรรมชาติ ที่ใช้วัตุดิบ ภายในพื้นที่ชุมชนรอบโรงเรียนที่อยู่บริเวณปากแม่น้ำตาปี ที่อุดมไปด้วยต้นจาก รอบอ่าวบ้านดอน ต้นจากเป็นพืชที่ขึ้นบริเวณป่ายชายเลนพบเห็นได้ทั่วไปเป็นวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่นและเพื่อนำวัสดุท้องถิ่นมาใช้ประโยชน์จึงได้จัดทำโครงการที่นำลูกจากมาสกัดสีธรรมชาติเพื่อย้อมไหมไทยขึ้นมา

เพื่อออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ไหมย้อมสีธรรมชาติจากลูกจากที่มีเอกลักษณ์ของชุมชนอีกทั้งเป็นการต่อยอดทางภูมิปัญญาการย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติและส่งเสริมการท่องเที่ยวภายในชุมชนบางขยา ตําบลบางชนะ อําเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี
นักเรียนได้ฝึกทักษะกระบวนการการทำงานอย่างมีขั้นตอนและสามารถนำความรู้ไปใช้เป็นแนวทางการประกอบอาชีพได้ในอนาคต นักเรียนฝึกการนำสิ่งต่าง ๆที่มีอยู่ตามธรรมชาติมาคิดประดิษฐ์ให้เกิดคุณค่าและมูลค่านักเรียนฝึกการนำสิ่งต่าง ๆที่มีอยู่ตามธรรมชาติมาคิดประดิษฐ์ให้เกิดคุณค่าและมูลค่า โครงการเป็นการเรียนรู้เชิงเศรษฐกิจพอเพียงและเป็นการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม