หนังสือสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ (เล่มที่ 28 เรื่องที่ 4 ทุเรียน ) กล่าวว่า ลาลูแบร์ นักบวชนิกายเยซูอิต และหัวหน้าคณะราชทูตที่พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 รับสั่งให้เดินทางมากรุงศรีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. 2230 ได้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับผู้คน, สังคม และสิ่งแวดล้อมของเมืองไทย ภายหลังบันทึกนี้ตีพิมพ์ในกรุงปารีส (พ.ศ. 2336) โดยเนื้อหาตอนหนึ่งกล่าวถึง “ทุเรียน”“ดูเรียน” (Durion) ชาวสยามเรียกว่า “ทูลเรียน” (Tourrion) เป็นผลไม้ที่นิยมกันมากในแถบนี้ แต่สำหรับข้าพเจ้า ไม่สามารถทนต่อกลิ่นเหม็นอันรุนแรงของมันได้ ผลมีขนาดเท่าผลแตง มีหนามอยู่โดยรอบ ดูๆ ไป ก็คล้ายกับขนุนเหมือนกัน มีเมล็ด [พู] มาก แต่เมล็ด [พู] ใหญ่ขนาดเท่าไข่ไก่ ซึ่งเป็นส่วนที่ใช้กิน ภายในยังมีอยู่อีกเมล็ดหนึ่ง ถือกันว่า ยิ่งมีเมล็ด [พู] ในน้อย ยิ่งเป็นทูลเรียนดี อย่างไรก็ตาม ในผลหนึ่งๆ ไม่เคยปรากฏว่า มีน้อยกว่า 3 เมล็ด [พู] เลย...
จากหลักฐานดังกล่าว แสดงให้เห็นว่า มีการปลูกทุเรียนในภาคกลางของประเทศไทย ตั้งแต่สมัยอยุธยา แต่ทุเรียนจะเข้ามาจากที่ไหน และโดยวิธีใด ไม่ปรากฏหลักฐาน หากมีผู้สันนิษฐานว่า เป็นการนำมาจากภาคใต้ของประเทศไทยนั่นเอง

ทุเรียนเป็นไม้สูงใหญ่ เปลือกไม้หยาบ เนื้อไม้สีแดงเข้มโดยเฉพาะที่ไส้ หรือแกน ใบ สลับบางหรือหนาขึ้นอยู่กับพันธุ์ รูปรีหรือรูปรีแกมรูปหอก หรือรูปขอบขนานแกนรูปรี ฐานใบแหลมหรือบางทีก็ป้าน ผิวใบด้านบนเกลี้ยงเป็นเงางาม มีเส้นใบโยงใยเป็นร่างแหชัดกเจน เส้นกลางใบจม ใต้ใบเต็มไปด้วยเกล็ดเล็กๆ สีเงินหรือคล้ายสีทอง ใต้เกล็ดนี้มีชั้นของขนรูปดาวอยู่ เส้นกลางใบนูน เส้นแนงใบ (มีได้ถึง 15 คู่) เรียวโค้งจรดกันใกล้ๆริมใบ หูใบที่รีจนเกือบแหลม ยาว 5-10 มม.
ทุเรียน (Durian) จัดเป็นไม้ผลยืนต้นขนาดใหญ่ที่มีลักษณะโดดเด่นทั้งในด้านความสูงและโครงสร้างลำต้น โดยข้อมูลตามหลักพฤกษศาสตร์มีรายละเอียดดังนี้ครับ:1. ลักษณะลำต้นและความสูงความสูง: ในธรรมชาติหรือต้นที่ปลูกจากการเพาะเมล็ด ทุเรียนสามารถสูงได้ถึง 20-40 เมตร และอาจพบต้นที่มีอายุมากสูงได้ถึง 50-80 เมตร แต่หากเป็นต้นที่ปลูกจากการเสียบยอดหรือกิ่งตอนเพื่อการค้า มักถูกควบคุมความสูงไว้ที่ประมาณ 8-15 เมตร เพื่อให้สะดวกต่อการดูแลและเก็บเกี่ยวเปลือกลำต้น: มีสีเทาแก่หรือน้ำตาลเข้ม ผิวหยาบ ขรุขระ และแตกเป็นสะเก็ดตามยาวทรงพุ่ม: มีลักษณะแผ่กว้างหรือเป็นรูปทรงกรวย (Pyramidal) ในช่วงต้น และจะเปลี่ยนเป็นทรงพุ่มกลมกว้างเมื่อโตเต็มที่2. ระบบรากและอายุขัยระบบราก: ทุเรียนมีรากแก้วที่แข็งแรงสำหรับยึดลำต้นขนาดใหญ่ แต่มี รากหาอาหารที่ค่อนข้างตื้น (ประมาณ 50 ซม. จากผิวดิน) ทำให้โค่นล้มได้ง่ายหากเจอลมพายุรุนแรงอายุขัย: เป็นไม้ที่มีอายุยืนยาวมาก โดยทั่วไปมีอายุได้ 80-150 ปี และบางต้นในประเทศไทยพบว่ามีอายุเก่าแก่กว่า 200 ปี3. ลักษณะใบและเนื้อไม้ใบ: เป็นไม้ไม่ผลัดใบ ใบเดี่ยวเนื้อหนาแข็ง ผิวใบด้านบนสีเขียวเข้มเป็นมัน ส่วน ท้องใบมีสีน้ำตาลทองหรือสีเงิน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์สำคัญของทุเรียนเนื้อไม้: เนื้อไม้ทุเรียนมีความแข็งแรงในระดับหนึ่ง เนื้อละเอียด สีชมพูอ่อนถึงแดงเข้ม สามารถนำไปใช้ในงานก่อสร้างเบาหรือทำเฟอร์นิเจอร์ได้

จากผลงานวิจัยจาก Hainan Academy Agricultural Sciences [1] พบว่า ทุเรียนที่ปลูกในจีนมีคุณค่าทางโภชนาการน้อยกว่าทุเรียนจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตัวอย่างเช่น ทุเรียนพันธุ์หมอนทองในจีนไม่มีสาร เควอซิทิน (Quercetin) ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระในกลุ่มฟลาโวนอยด์ที่ช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดการอักเสบและการติดเชื้อ อีกทั้งยังช่วยปกป้องเซลล์ในร่างกายจากความเสียหายที่เกิดจากอนุมูลอิสระ ซึ่งสามารถลดความเสี่ยงในการเกิดโรคร้ายแรง เช่น โรคหัวใจและมะเร็ง [2] ในขณะที่ทุเรียนก้านยาวจากจีนมีเควอซิทินต่ำกว่าทุเรียนจากไทยถึง 520 เท่า และต่ำกว่าทุเรียนหมอนทองจากไทยถึง 540,000 เท่า สารสำคัญอีกชนิดที่มีประโยชน์ในทุเรียน คือ กรดแกลลิก (Gallic Acid) ซึ่งมีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระสูง พบในทุเรียนหมอนทองไทยมากกว่าทุเรียนจีนถึง 906 เท่า [1] สารนี้ช่วยลดความเสื่อมสภาพของเซลล์ที่มีประสิทธิภาพสูง ช่วยปกป้องเซลล์จากการเสื่อมสภาพ และลดการอักเสบของผิวหนัง

การส่งออกทุเรียนถือเป็นหนึ่งในกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่สร้างรายได้มหาศาลให้กับประเทศไทย ในแต่ละปีโดยเฉพาะทุเรียนพันธุ์หมอนทองซึ่งได้รับความนิยมสูงในตลาดต่างประเทศ เช่น จีน ฮ่องกง ไต้หวัน มาเลเซีย และสิงคโปร์ แต่การส่งออกผลผลิต มีข้อจำกัดด้านระยะเวลาการเก็บรักษา การขนส่งและกฎระเบียบ ด้านสุขอนามัยระหว่างประเทศ การแปรรูปทุเรียนจึงเป็นทางเลือกที่สำคัญในการยืดอายุสินค้าเพิ่มมูลค่าและลดความเสียหายจากผลผลิตล้นตลาดในบางฤดูกาล

ผลิตภัณฑ์ทุเรียนแปรรูปยอดนิยม
1. ทุเรียนแช่แข็ง (Frozen Durian): เป็นรูปแบบที่ได้รับความนิยมสูงที่สุด โดยเฉพาะในตลาดจีน นิยมแปรรูปในลักษณะเนื้อทุเรียนพร้อมรับทาน หรือทุเรียนทั้งผลแช่แข็งด้วยระบบ IQF (Individual Quick Freezing) เพื่อรักษาความสดและรสชาติไว้ได้นาน 1-2 ปี
2. ทุเรียนอบแห้งแบบแช่เยือกแข็ง (Freeze-Dried Durian): ใช้เทคโนโลยี Vacuum Freeze Dried เพื่อคงกลิ่นและรสชาติดั้งเดิม ผลิตภัณฑ์มีน้ำหนักเบา พกพาสะดวก และไม่ต้องแช่เย็น เหมาะสำหรับตลาดที่เน้นความสะดวก
3. ทุเรียนทอดกรอบ (Crispy Durian Chips): ผลิตจากทุเรียนแก่จัด (ประมาณ 80-85%) นำมาทอดให้กรอบเพื่อเป็นขนมขบเคี้ยว เป็นที่ชื่นชอบของทั้งตลาดในไทยและต่างประเทศ
4. ทุเรียนกวน (Durian Paste): การแปรรูปแบบดั้งเดิมที่ช่วยยืดอายุการเก็บรักษาได้นานและนิยมใช้เป็นส่วนประกอบในขนมชนิดอื่นๆ

การปลูกทุเรียนต้อง ปรับพื้นที่ ให้เป็นโคกสูง วิธีปลูกทุเรียนนี้ทำได้โดยใช้ รถขุดขนาดเล็ก เริ่มด้วยการนำดินปลูกทุเรียนผสมแกลบและปุ๋ยคอกอย่างละ 1 กระสอบเพื่อให้ดินร่วนซุย จากนั้นให้พูนดินสูงขึ้น 50 ซม. เส้นผ่าศูนย์กลาง 1 ม. ซึ่งหากไม่ต้องการพูนดินเป็นจุด สามารถปรับเป็นเนินลูกฟูกตลอดแนวได้เลย

การปลูกทุเรียนให้รอดและเติบโตได้ดีจำเป็นต้องใส่ใจตั้งแต่การเลือกพื้นที่ การเตรียมดิน ไปจนถึงการดูแลหลังปลูก โดยมีขั้นตอนและเทคนิคสำคัญดังนี้
1. การเตรียมพื้นที่และดินสภาพดิน: ควรเป็นดินร่วน ดินร่วนปนทราย หรือดินลูกรังที่มีการระบายน้ำได้ดี มีค่า pH ระหว่าง 5.5–6.5การยกระบบปลูก: ทุเรียนอ่อนแอต่อภาวะน้ำขัง จึงควร ยกโคก หรือปลูกแบบสันเนิน (เนินลูกฟูก) ให้สูงจากพื้นประมาณ 50 ซม.ระยะปลูก: ระยะที่แนะนำคือ 8x8 เมตร หรือ 9x9 เมตร (ประมาณ 16-25 ต้นต่อไร่) เพื่อให้ทรงพุ่มไม่เบียดกันและสะดวกต่อการนำเครื่องจักรเข้าพื้นที่ สำหรับแนวทางการปลูกระยะอื่นๆ สามารถศึกษาได้จาก
2. ขั้นตอนการปลูกที่สำคัญการเลือกต้นกล้า: ควรเลือกต้นกล้าที่มีอายุไม่เกิน 1 ปี และระบบรากไม่ขดงอการจัดการราก: ก่อนลงหลุม ให้สังเกตรากแก้วที่ก้นถุง หากพบว่า รากขด ให้ใช้กรรไกรตัดออกเพื่อป้องกันปัญหาต้นแคระแกร็นในอนาคตวิธีการลงหลุม: วางต้นกล้าให้ระดับดินในถุงเดิมสูงกว่าระดับดินปากหลุมเล็กน้อย จากนั้นปักไม้ค้ำและผูกเชือกเพื่อป้องกันลมพัดต้นโยกการพรางแสง: ในช่วง 1 ปีแรก ทุเรียนยังไม่แข็งแรงพอที่จะรับแดดจัด ควรจัดทำร่มเงาหรือพรางแสงด้วยสแลน และหาวัสดุ เช่น ฟางข้าวหรือหญ้าแห้งมาคลุมโคนต้นเพื่อรักษาความชื้น
3. การดูแลหลังปลูกการให้น้ำ: ควรรดน้ำอย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง โดยเฉพาะในช่วงเดือนแรกของการปลูกการใส่ปุ๋ย: ไม่ควรใส่ปุ๋ยเคมีทันทีหลังปลูก ควรรอให้ต้นแตกใบอ่อนชุดแรกก่อน (ประมาณ 1 เดือน) โดยในช่วงปีแรกอาจเริ่มด้วยปุ๋ยอินทรีย์หรือปุ๋ยสูตรเสมอในปริมาณน้อย